Journal of Monetary & Banking Research

fa تاثیر نرخ بهره بازار بین بانکی بر تورم در اقتصاد ایران (رهیافت VAR-VECM) The impact of interbank market performance on inflation in the Iranian economy سیاست پولی، بانکداری مرکزی و عرضه پول و اعتبارات (E5) Monetary Policy, Central Banking, and the Supply of Money and Credit (E5) مطالعه موردی Case Study <div style="text-align: justify;">نرخ بهره بازار بین‌بانکی به‌عنوان یکی از مهمترین ابزارهای سیاست پولی، نقش مهمی در هدایت نقدینگی، مدیریت نرخ‌های بهره و کنترل تورم ایفا می‌کند. اما در اقتصاد ایران به دلیل وجود محدودیت‌های ساختاری نظیر ناترازی شبکه بانکی، سلطه مالی دولت، نرخ‌های سود دستوری و وابستگی بالای تورم به شوک‌های ارزی، اثربخشی این ابزار با چالش مواجه است. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از مدل خودرگرسیون برداری-تصحیح خطای برداری (VAR-VECM) بر مبنای داده‌های فصلی دوره 1390 تا ۱۴۰۳، رابطه بین نرخ بهره بین‌بانکی و تورم را به همراه متغیرهای نرخ ارز، تولید و نقدینگی مورد بررسی قرار داده ‌است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در بلندمدت، نرخ ارز، نقدینگی، تولید و نرخ بهره بازار بین‌بانکی دارای رابطه معنادار با تورم هستند<a name="_Hlk231730846">؛</a> به‌گونه‌ای که افزایش نرخ ارز و نقدینگی موجب افزایش تورم شده و افزایش تولید و نرخ بهره بین‌بانکی با کاهش تورم همراه است. نتیجه تابع ضربه–واکنش نیز نشان می‌دهد که تکانه نرخ بهره بین‌بانکی بر تورم در سه فصل نخست اثر معناداری ندارد در حالیکه با گذشت چند فصل موجب کاهش تورم می‌شود که این امر بیانگر اثرگذاری با وقفه نرخ بهره بینبانکی است. نتایج تجزیه واریانس نیز مؤید آن است که در افق‌های بلندمدت، پس از خود تورم، سهم نرخ ارز در توضیح تغییرات تورم بیش از سایر متغیرها است و پس از آن، نرخ بهره بین‌بانکی، تولید و نقدینگی قرار می‌گیرند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه نرخ ارز نقش غالب در توضیح نوسانات تورم دارد، اما نرخ بهره بین‌بانکی نیز به عنوان یکی از ابزارهای مهم سیاست پولی قادر است در بلندمدت بر کنترل تورم اثرگذار باشد. بنابراین ترکیبی از مدیریت فعال نرخ بهره، ثبات بازار ارز، کنترل رشد نقدینگی و هماهنگی سیاست‌های کلان می‌تواند به بهبود کنترل تورم در اقتصاد ایران کمک کند.  </div> <div style="text-align: justify;">The interbank market interest rate, as one of the most critical instruments of monetary policy, plays a significant role in guiding liquidity, managing interest rates, and controlling inflation. But in the Iranian economy, the effectiveness of this tool is challenged by structural constraints, such as banking network imbalances, fiscal dominance, interest rate ceilings (repressed interest rates), and the high sensitivity of inflation to exchange rate shocks. Given the importance of this issue, the present study employs a Vector Autoregression-Vector Error Correction Model (VAR-VECM) using quarterly data from 2011 to 2024 to investigate the relationship between the interbank interest rate and inflation, alongside variables such as the exchange rate, output, and liquidity. The results indicate that in the long run, the exchange rate, liquidity, output, and the interbank interest rate have a significant relationship with inflation; specifically, increases in the exchange rate and liquidity lead to higher inflation, while increases in output and the interbank interest rate are associated with lower inflation. The result of the Impulse Response Function also shows that the interbank interest rate shock has no significant effect on inflation in the first three quarters, while after a few quarters it causes a decrease in inflation, which indicates the lagged effect of the interbank interest rate. Furthermore, variance decomposition analysis confirms that in the long-term horizon, after inflation itself, the exchange rate accounts for the largest share of inflation fluctuations, followed by the interbank interest rate, output, and liquidity. These findings suggest that although the exchange rate plays a dominant role in explaining inflation volatility, the interbank interest rate—as a key monetary policy instrument—can effectively contribute to inflation control in the long run. Consequently, a combination of active interest rate management, exchange rate market stability, liquidity growth control, and macroeconomic policy coordination can assist in improving inflation control in the Iranian economy.  </div> نرخ بهره بین‌بانکی, سیاست پولی, نقدینگی, تورم 455 486 http://jmbr.mbri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2956-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Goharrostami مهدی گوهررستمی mg.rostami1987@gmail.com No Allameh Tabatabaei University دانشگاه علامه طباطبایی Teymour Mohammadi تیمور محمدی mohammadi@atu.ac.ir Yes Allameh Tabatabaei University دانشگاه علامه طباطبایی Seyyed Shamsuddin Hoseini سید شمس الدین حسینی Sh.hosseini@aut.ac.ir No Allameh Tabatabaei University دانشگاه علامه طباطبایی Mortaza Khorsandi مرتضی خورسندی mkhorsandi@atu.ac.ir No Allameh Tabatabaei University دانشگاه علامه طباطبایی