fa الگوسازی ناهمگونی اثر عوامل مؤثر بر سودآوری بانک‌ها: شواهدی از ایران مؤسسات و خدمات مالی (G2) Financial Institutions and Services (G2) مطالعه تجربی Empirical Study سودآوری بانک‌ها تحت تأثیر مجموعه‌پیچیده‌ای از عوامل داخلی و خارجی قرار دارد که اثرگذاری آنها می‌تواند در بین بانک‌های با سطوح عملکرد متفاوت به‌طور اساسی تغییر کند. این «ناهمگونی» در نظام بانکی ایران، لزوم به‌کارگیری روش‌هایی را که قادر به کشف این الگوهای وابسته به وضعیت هستند، آشکار می‌سازد. این پژوهش با هدف واکاوی ناهمگونی اثر عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی بر سودآوری بانک‌های ایرانی و تحلیل آن در چارچوب نظریه‌های مالی مرسوم انجام شد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌های ۲۰ بانک و مؤسسه اعتباری پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ با استفاده از رهیافت رگرسیون کوانتایل پانلی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد اثر متغیرها بر سودآوری در سطوح مختلف توزیع شرطی کاملاً ناهمگون است. به‌طور مشخص، تسهیلات غیرجاری در بانک‌های با سودآوری پایین اثر منفی و قوی داشت، در حالی که این اثر برای بانک‌های با سودآوری بالا معنادار نبود. رشد نقدینگی اثر مثبت و فزاینده‌ای بر سودآوری بانک‌های با سودآوری بالا داشت. همچنین، هزینه‌های عملیاتی در تمام سطوح اثر منفی و معنادار داشت و تمرکز بازار تنها بر سودآوری بانک‌های واقع در کوانتایل‌های میانه اثر مثبت نشان داد. تحلیل این نتایج در پرتو نظریه‌هایی چون اطلاعات نامتقارن، انتقال پولی و ساختار بازار نشان می‌دهد که ریشه ناهمگونی در تفاوت‌های نهادی بانک‌ها نهفته است. در نتیجه، سیاست‌گذاری یکسان نه تنها ناکارآمد است، بلکه می‌تواند نابرابری موجود را تشدید نماید. بر این اساس، طراحی سازوکارهای نظارتی و سیاستی انعطاف‌پذیر و مبتنی بر ریسک، که پاسخ متناسبی به شرایط هر گروه از بانک‌ها می‌دهد، ضروری تشخیص داده شد. Bank profitability is influenced by a complex set of internal and external factors, the effects of which can vary fundamentally across banks with different performance levels. This heterogeneity in Iran's banking system necessitates the application of methods capable of uncovering these state-dependent patterns. This study aims to investigate the heterogeneity in the effects of intra-organizational and extra-organizational factors on the profitability of Iranian banks and to analyze these effects within the framework of conventional financial theories. The research employs a descriptive-analytical method. Data from 20 banks and credit institutions listed on the Tehran Stock Exchange over the period 2011–2023 were analyzed using a panel quantile regression approach. The findings indicate that the impact of the explanatory variables on profitability is highly heterogeneous across different points of the conditional distribution. Specifically, non-performing loans exert a strong negative effect on low-profitability banks, while this effect is not significant for high-profitability banks. Liquidity growth has a positive and increasing effect on the profitability of high-profitability banks. Moreover, operating costs show a significant negative effect across all profitability levels, and market concentration exhibits a positive effect only on the profitability of banks located in the middle quantiles. Analyzing these results in light of theories such as asymmetric information, monetary transmission, and market structure reveals that the roots of heterogeneity lie in the institutional differences among banks. Consequently, a one-size-fits-all policy approach is not only ineffective but may also exacerbate existing inequalities. Therefore, designing flexible, risk-based regulatory and policy mechanisms that respond appropriately to the specific conditions of each bank group is deemed essential. سودآوری بانکی, رگرسیون کوانتایل, ناهمگونی, تسهیلات غیرجاری, رشد نقدینگی. 381 416 http://jmbr.mbri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1302-2&slc_lang=fa&sid=1 Vahid shabani وحید شعبانی shabani.vahid@gmail.com 100319475328460016074 100319475328460016074 No Researcher at the Central Bank of the Islamic Republic of Iran, Department of Inquiry and Qualification Assessment محقق بانک مرکزی ج ا ا، اداره استعلام و تعیین صلاحیت Kambiz Hojabr Kiani کامبیز هژبرکیانی kianikh@srbiau.ac.ir 100319475328460016075 100319475328460016075 Yes Professor of Economics, Faculty of Economics and Political Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. استاد گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.